Vanaf de Veermanskade kijk je uit op een blok gebouwen dat midden in het water lijkt te liggen. Dat is het Oostereiland, een kunstmatig eiland in de haven van Hoorn dat in vier eeuwen bijna alles is geweest wat een gebouw kan zijn.
Aangelegd voor de handel
Het eiland werd tussen 1662 en 1668 aangelegd, in de nadagen van de gouden periode van de stad. Cornelis Janszoon Schuijt liet er woningen en pakhuizen bouwen, waaronder een magazijn van de admiraliteit. Een eiland in de haven was praktisch, want goederen konden er van boord komen zonder de stad in te hoeven en het was makkelijk te bewaken.
Bijna twee eeuwen gevangenis
In 1817 werden de pakhuizen omgebouwd tot een armenhuis, en vanaf 1829 diende het complex als gevangenis. Dat is het bijna honderdvijfenzeventig jaar gebleven, tot 2003. Tussen 1886 en 1932 was het een rijkswerkinrichting waar krenten werden gesorteerd, en daaraan dankt het eiland zijn Hoornse bijnaam de Krententuin. Wie nu door de gangen loopt, ziet nog steeds de cellen, de deuren en de indeling van een gevangenis.
Wat er nu zit
Na een grondige restauratie ging het complex in 2012 open met een reeks nieuwe functies naast elkaar.
- Het Museum van de Twintigste Eeuw, met complete interieurs en objecten uit de vorige eeuw.
- Een filmtheater met meerdere zalen, waar ook de kleinere films draaien.
- Een hotel en een brasserie met terras aan het water.
- Appartementen en kantoren in de voormalige cellenvleugels.
- Een centrum voor historische schepen, verbonden aan het Westfries Museum.
Het eiland als monument
Het hele eiland met zijn kademuren is gemeentelijk monument, en het voormalige gevangeniscomplex is rijksmonument. Dat betekent dat er bij de herbestemming zorgvuldig is omgegaan met wat er stond. Je ziet dat aan de ramen, aan de tralies die op sommige plekken zijn blijven zitten en aan de binnenplaats. Het is een van de betere voorbeelden in Noord-Holland van een groot complex dat een nieuw leven heeft gekregen zonder zijn karakter kwijt te raken.
De omgeving
Vanaf het eiland loop je zo de binnenstad in. De Hoofdtoren staat aan de overkant van het water, de Bossuhuizen aan de Slapershaven liggen ernaast en de Roode Steen is een paar minuten lopen. Rondom liggen de havens, waar in het vaarseizoen historische schepen en zeiljachten aanleggen. Voor wie de stad wil fotograferen, is de kade bij het Oostereiland een van de beste plekken, zeker aan het eind van de dag.
Een avond op het eiland
De combinatie van film, eten en water maakt het eiland een van de vaste avondbestemmingen van Hoorn. Je eet aan het water, loopt daarna een zaal in en staat na afloop weer buiten met uitzicht op de verlichte kade. In de zomer zit het terras vol, in de winter is het er stil en heb je het eiland bijna voor jezelf.
Voor wie de geschiedenis wil zien
Er worden rondleidingen gegeven waarbij je de delen te zien krijgt die anders niet toegankelijk zijn, met uitleg over de gevangenisjaren en over de bouwgeschiedenis. Voor Hoornaars die het eiland alleen kennen als de plek waar de bioscoop zit, is dat vaak een verrassing. Er heeft hier tot in deze eeuw een gevangenis gezeten, en dat is aan het gebouw nog altijd goed te zien.
De naam Krententuin
Tussen 1886 en 1932 was het complex een rijkswerkinrichting, waar de bewoners onder meer krenten sorteerden. Daar komt de Hoornse bijnaam de Krententuin vandaan, een naam die door oudere inwoners nog steeds wordt gebruikt. Het laat zien hoe lang zo’n gebouw in het geheugen van een stad blijft zitten. Voor generaties Hoornaars was dit eiland niet de plek waar je naar de film ging maar de plek waar je liever niet terechtkwam.
Rondom het eiland
Een rondje om het eiland duurt een kwartier en levert het beste uitzicht op de stad dat er is. Je kijkt over het water naar de Veermanskade, de Hoofdtoren en de daken van de binnenstad, met de kerktoren erboven. Bij laagstaande zon in de vroege avond is dit het punt waar fotografen staan. In het vaarseizoen liggen er bovendien historische schepen langs, en dan is het beeld compleet.
