Er zijn niet veel Nederlandse steden waarvan de naam op elke wereldkaart staat, aan de andere kant van de aardbol. Kaap Hoorn, de zuidelijkste punt van Zuid-Amerika, is genoemd naar deze stad aan het Markermeer. Dat is geen toeval en geen marketing, het is het gevolg van een reis in het begin van de zeventiende eeuw.
Waarom er een andere route nodig was
De VOC had het monopolie op de vaart naar Azië via de Kaap de Goede Hoop en via Straat Magellaan. Wie buiten de compagnie om wilde handelen, moest dus een route vinden die in dat monopolie niet werd genoemd. Dat was het idee achter de reis, gefinancierd door een gezelschap kooplieden onder leiding van Isaac le Maire, met zijn zoon Jacob le Maire aan boord.
De reis van de Eendracht
Willem Cornelisz Schouten, geboren rond 1577 in Hoorn en een ervaren schipper, voerde het bevel over de Eendracht. Het schip vertrok en zeilde langs de Zuid-Amerikaanse kust naar het zuiden, verder dan Straat Magellaan. Op 29 januari 1616 rondde de bemanning de zuidelijkste punt van het continent. Schouten noemde de kaap naar zijn geboorteplaats.
Wat dat betekende
De route was ruwer dan de straat, met zware zeeën, wind en ijs, maar hij was vrij van het monopolie. Kaap Hoorn werd daarmee een begrip in de zeevaart, en dat is het tot op de dag van vandaag. Rond de kaap zeilen geldt als een van de zwaarste tochten die er zijn. De naam van een Westfriese havenstad hangt daardoor vast aan een van de meest gevreesde stukken water ter wereld.
Hoe het afliep
De thuisreis verliep moeizaam. In Nederlands-Indië werd het schip door de VOC in beslag genomen, omdat men daar niet geloofde dat er een nieuwe route was gevonden. Jacob le Maire overleed op de terugreis. Schouten kwam wel thuis en voer daarna opnieuw uit. Hij overleed in 1625 tijdens een reis, bij Madagaskar. Zijn naam en die van zijn stad bleven op de kaart staan.
Waar je het in Hoorn terugziet
De stad houdt de herinnering levend, op verschillende manieren.
- In het Westfries Museum, waar de zeevaartgeschiedenis van de stad wordt getoond.
- In straat- en havennamen die naar de zeevaart verwijzen.
- In het beeld van de drie scheepsjongens bij de Hoofdtoren, dat naar een ander Hoorns zeemansverhaal verwijst.
- In de contacten met plaatsen elders in de wereld die dezelfde naam dragen.
Bontekoe erbij
Hoorn heeft nog een zeevaarder die iedereen kent, Willem Ysbrantsz Bontekoe. Zijn journaal over een reis waarbij zijn schip in brand vloog en ontplofte, werd een van de best gelezen boeken van de zeventiende eeuw, en veel later de basis voor het jeugdboek over de drie scheepsjongens. Voor generaties Nederlandse kinderen was dat de eerste keer dat ze de naam Hoorn hoorden.
Waarom het verhaal blijft werken
Een stad van deze omvang die aan de andere kant van de wereld op de kaart staat, dat blijft bijzonder. Het laat zien hoe klein en tegelijk hoe internationaal de Republiek in die eeuw was. Een schipper uit een havenstadje aan de Zuiderzee vaart om een continent heen en geeft de plek de naam van zijn geboortestad, en vier eeuwen later staat die naam er nog. Dat is de kortste samenvatting van wat Hoorn ooit is geweest.
De kaap van nu
Kaap Hoorn ligt op een eiland in het uiterste zuiden van Chili en is nog altijd berucht bij zeilers. Wie er in een wedstrijd omheen vaart, hoort tot een kleine groep, en de kaap komt terug in de grote solozeilraces. Dat de naam van een Nederlandse havenstad daaraan verbonden is, wordt in Hoorn met enige trots gedragen, en zeilers uit de stad die de kaap zijn gerond, weten dat ze daarmee een lijn doortrekken die vier eeuwen terugloopt.
Le Maire erbij
De naam van Jacob le Maire is aan de reis net zo verbonden als die van Schouten. De doorgang tussen Vuurland en Staten Eiland heet naar hem, de Straat Le Maire. De reis was een gezamenlijke onderneming, met Schouten als schipper en de familie Le Maire als financier en drijvende kracht. Dat de kaap naar Hoorn is genoemd en de straat naar Le Maire, verdeelt de eer netjes over beide partijen.
