Er is een gebouw dat op vrijwel elke foto van Hoorn staat. De Hoofdtoren, pal aan het water bij de ingang van de haven, met zijn zware onderbouw en het slanke torentje erbovenop. Wie vanaf het Markermeer de stad binnenvaart, ziet hem als eerste, en dat is precies waarvoor hij ooit is gebouwd.
Gebouwd in 1532
De toren werd in 1532 opgetrokken, van baksteen en Gobertanger natuursteen, als onderdeel van de verdediging van de stad. Hij bewaakte de toegang tot de haven en was een van de laatste verdedigingswerken van Hoorn die is blijven staan. De zware muren en de dikke onderbouw stammen uit die tijd en zijn nog goed te zien.
Van vesting naar handelshuis
De militaire functie hield het niet lang vol. In 1614 nam de Noordse Compagnie zijn intrek in het gebouw, het bedrijf dat zich met de walvisvaart bezighield. Daarmee veranderde de toren van verdedigingswerk in handelsgebouw, wat precies past bij wat er in die jaren met Hoorn zelf gebeurde. De stad was uitgegroeid tot havenstad met een kamer van de VOC en had meer aan opslagruimte dan aan kanonnen.
Het torentje
Het slanke houten torentje dat de Hoofdtoren zijn herkenbare silhouet geeft, is later toegevoegd, in 1651. Het is geïnspireerd op de toren van de Zuiderkerk in Amsterdam. In 1632 was de toren na een blikseminslag zwaar beschadigd geraakt door brand, en het herstel gaf de kans om het gebouw een nieuwe bekroning te geven. Dat is de vorm die iedereen kent.
Wat de toren nu is
Sinds 1968 zit er horeca in het gebouw. Je kunt er dus gewoon naar binnen en aan het water zitten, met uitzicht op de haven en op de schepen die aan de kade liggen. Sinds 2003 is het gebouw eigendom van Vereniging Hendrick de Keyser, de organisatie die historisch belangrijke panden in Nederland beheert en restaureert. Dat betekent dat het onderhoud in vertrouwde handen is en dat het pand niet zomaar van functie kan veranderen.
De omgeving
Rond de Hoofdtoren ligt het mooiste stuk van het Hoornse havengebied.
- De Veermanskade, met een aaneengesloten rij zeventiende-eeuwse gevels aan het water.
- De Bossuhuizen aan de Slapershaven, met gevelstenen die de zeeslag op de Zuiderzee uitbeelden.
- Het Oostereiland, aan de overkant van het water, met het museum en de filmzaal.
- De Binnenhaven en de Buitenhaven, waar historische schepen liggen.
De drie scheepsjongens
Naast de toren staat het beeld van de drie scheepsjongens van Bontekoe, uit het jeugdboek dat generaties Nederlanders hebben gelezen en dat zich afspeelt rond de reis van Willem Ysbrantsz Bontekoe, een schipper uit Hoorn. Het is een van de meest gefotografeerde plekken van de stad en een vast punt op elke wandeling langs de haven.
Wanneer je er het beste komt
Op een zomeravond, als de zon achter de stad zakt en het licht op het water valt, is dit de plek waar Hoornaars zelf ook naartoe lopen. In de winter is het er stiller en zie je de toren zoals hij eeuwenlang moet hebben gestaan, donker en zwaar tegen een grijze lucht. Beide zijn de moeite waard, en beide laten iets anders zien van hetzelfde gebouw.
Wat het gebouw laat zien
Aan de buitenkant is de geschiedenis van de toren nog goed af te lezen. De zware, gesloten onderbouw hoort bij de verdedigingsfunctie, met muren die dik genoeg waren om beschieting te weerstaan. De ramen zijn later ingehakt, toen het gebouw geen vesting meer hoefde te zijn. En het houten torentje bovenop is duidelijk van een andere orde dan de rest, sierlijk waar de onderbouw log is. Drie eeuwen bouwgeschiedenis in een gebouw.
De toren in de stad
Voor Hoornaars is de Hoofdtoren meer dan een monument. Het is de plek waar je afspreekt, waar je met bezoek naartoe loopt en waar je op oudejaarsdag of bij een mooie zonsondergang vanzelf terechtkomt. Op de kade ernaast liggen de schepen, en het geluid van tuigage tegen masten hoort bij het beeld. Wie hier is opgegroeid, heeft aan die plek meer herinneringen dan aan welk ander gebouw in de stad ook.
