Zwaag ligt binnen de gemeentegrens van Hoorn, maar wie er doorheen fietst merkt meteen dat dit geen stadswijk is. Een lintbebouwing langs de Dorpsstraat, een kerktoren die boven het land uitsteekt en boerderijen die er al stonden voordat de stad deze kant op groeide.
Van zelfstandige gemeente naar deel van Hoorn
Zwaag was tot 1 januari 1979 een zelfstandige gemeente. Bij de gemeentelijke herindeling van dat jaar ging het samen met Blokker grotendeels op in Hoorn. Voor de bewoners is dat inmiddels een halve eeuw geleden, maar het dorpsgevoel is gebleven, met een eigen verenigingsleven, eigen tradities en een duidelijk eigen identiteit binnen de gemeente.
De geschiedenis van het dorp
Zwaag ontstond rond de dertiende eeuw en had zelfs korte tijd stadsrechten, die het door conflicten met Hoorn weer verloor. Het dorp leefde eerst van ambacht en scheepvaart en later van fruitteelt en landbouw, en rond 1900 kwam daar de glastuinbouw bij. Dat verklaart de linten met woningen langs de weg en de open ruimte erachter, want daar lagen de gronden waarop werd geteeld.
De kerken
De Martinuskerk is het beeldbepalende gebouw van Zwaag, met een toren die rond 1500 dateert. Daarnaast staat er een katholieke Sint Martinus en is er een Lourdeskapel. In een dorp van deze omvang zoveel religieus erfgoed hebben, zegt iets over hoe belangrijk de kerkelijke gemeenschappen hier lang zijn geweest.
Het woningaanbod
Zwaag biedt een ander aanbod dan de stadswijken van Hoorn.
- Oudere woningen en boerderijen langs de Dorpsstraat en de linten.
- Naoorlogse rijwoningen en twee-onder-een-kapwoningen in de dorpsuitbreidingen.
- Recentere nieuwbouw aan de randen, waaronder in Bangert en Oosterpolder.
- Vrijstaande woningen met ruimere kavels dan in de stad gebruikelijk is.
De prijzen liggen doorgaans boven die van de naoorlogse Hoornse wijken, omdat de kavels groter zijn en het aanbod beperkt.
Voorzieningen
Er zijn basisscholen, kinderopvang, huisartsen en winkels voor de dagelijkse boodschappen, met winkelcentrum De Korenbloem en het centrum bij Bangert en Oosterpolder in de buurt. Het zwem- en recreatiecomplex De Wijzend, het buitenbad van de gemeente, ligt in Zwaag. Het afvalbrengstation aan de Factorij zit hier ook, op het bedrijventerrein aan de noordkant.
Het verenigingsleven
Zwaag heeft een actief verenigingsleven, met sportclubs, muziek en een carnavalsoptocht die sinds 1965 wordt gehouden en die tienduizenden bezoekers trekt. Voor een dorp binnen een gemeente is dat opvallend, en het is een van de duidelijkste tekenen dat de eigen identiteit is blijven bestaan. Wie hier komt wonen en zich aansluit bij een vereniging, is binnen een jaar ingeburgerd.
Bereikbaarheid
Zwaag ligt aan de noordkant van Hoorn, dicht bij de provinciale wegen richting Enkhuizen, Medemblik en Alkmaar. Met de auto ben je snel weg, met de fiets ben je in een kwartier tot twintig minuten in de Hoornse binnenstad. Er rijden bussen naar het station, en station Hoorn Kersenboogerd ligt aan de andere kant van de wijk Bangert en Oosterpolder.
Voor wie het past
Zwaag is geschikt voor mensen die ruimte en rust willen zonder de stad kwijt te raken. Gezinnen die een tuin en een dorpsschool zoeken, en mensen die hechten aan een gemeenschap waarin je elkaar kent. Wie stedelijkheid, terrassen en cultuur op loopafstand wil, zit in de binnenstad beter. Voor veel Hoornaars is Zwaag de plek waar ze naartoe verhuizen zodra er kinderen komen.
Het landschap eromheen
Achter het dorp begint het West-Friese landschap, met linten, sloten en tuinbouw. Dat is niet alleen mooi om te zien, het bepaalt ook wat er kan. De ruimte tussen Zwaag en de omliggende dorpen is beperkt, en de laatste grote uitbreiding van de gemeente ligt hier. Wie hier koopt met uitzicht op weiland, doet er goed aan te kijken wat er in de plannen staat voor de jaren erna.
Wonen aan het lint
De Dorpsstraat en de oude linten geven Zwaag zijn karakter, met woningen die op verschillende afstanden van de weg staan en met diepe kavels erachter. Dat levert ruimte en privacy op, maar ook verkeer voor de deur, want een lint is van oorsprong een doorgaande weg. Ga op verschillende momenten van de dag kijken voordat je een woning aan het lint koopt, want het verschil tussen een zondagmiddag en een werkdag om acht uur is groot.
